reageer

print

versturen

dinsdag, 27 november 2007, 13u19

Westerse en Arabische culturen zijn onlosmakelijk verbonden
Racisme :: Lucas Catherine over islamofobie

Lucas Catherine schetst in zijn nieuw boek Van Morendoders tot botsende beschavingen een heel ander beeld van de Arabische wereld dan Jan Leyers in zijn De weg naar Mekka op Canvas.

Thierry Limpens*
28-11-2007

In zijn nieuwe boek weerlegt Midden-Oostenkenner en Islamspecialist, Lucas Catherine, met een overdaad aan historische feiten het overheersende idee dat de verschillen tussen het Westen en de Arabische wereld onoverbrugbaar zijn.

In zijn tv-serie op Canvas De weg naar Mekka beweert Jan Leyers dat botsingen tussen het Westen en de islam onvermijdelijk zijn.

Lucas Catherine. Als reisprogramma is het erg goed gemaakt en interessant, maar zo’n reisprogramma heeft ook zijn beperkingen. Zoals hij zelf zei in een Humo-interview is hij “geïnteresseerd in extremen”. Dit heeft natuurlijk met de tijdsgeest te maken. Botsende beschavingen zijn in. Zo krijgen we vooral extreem-religieuzen te horen en te zien, maar niet feministische figuren als Fatima Mernissi of Nawal al Sadawi. De ‘islamitische feministen’ die hij interviewt bestaan zeer zeker maar ik ken in België geen Marokkaanse vrouwengroep die geaffilieerd is met de beweging van Nadia Yassin, een van die ‘islamitische feministes’ die hij interviewt. De vereniging die al Sadawi stichtte (Awsa) heeft wel een bloeiende en actieve afdeling in België.

Je zegt dat de Westerse en Oosterse culturen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, wat bedoel je daarmee?

Lucas Catherine. De Europese identiteit is van bij haar aanvang gevormd vanuit het zich spiegelen aan wat er aan de andere kant van de Middellandse Zee gebeurt, aan wat de Arabische wereld eeuwen geleden al aan vooruitgang heeft weten te boeken. Er werd in die tijd vooral opgekeken naar de enorme voorsprong die de Arabieren hadden op handelsvlak. Wie beseft er vandaag in Europa nog dat onze cultuur eeuwenlang door de Arabische wereld werd gevoed? In mijn boek heb ik het er uitvoerig over hoe de Europese identiteit zich sinds de middeleeuwen heeft opgebouwd in tegenstelling en in vijandschap met de moslimwereld.

Waar komt die islamofobie dan vandaan?

Lucas Catherine. De economische macht van de Arabieren heeft men vanuit Europa altijd al willen breken en daarom moest men de mythe creëren dat de Arabische moslimbeschaving minderwaardig is. Hoe is anders te verklaren dat een moderne en open figuur als Erasmus in het algemeen sterk tegen oorlog is gekant, behalve als deze tegen het opkomende Ottomaanse moslimrijk is? Die vooringenomenheid groeide verder onder de Verlichting en tijdens de kolonisatie en is nooit echt weg geweest. Vandaag heeft ze nieuwe voeding gekregen met de gebeurtenissen van 11 september.

Maar in moslimlanden heersen toch dikwijls dictaturen?

Lucas Catherine. Inderdaad, maar dat is het probleem van het hele Zuiden dat door Europa gekoloniseerd werd. Met het Westen zijn we indertijd zeker niet de democratie gaan exporteren en nu willen we doen alsof we de grote helden zijn van de mensenrechten. Stiekem blijven we zelf die dictaturen steunen, uit eigenbelang. Meer democratie in de moslimlanden zou de islam nochtans ten goede komen. We merken dat waar er meer democratie is in de Arabische wereld, er ook veel minder religieus radicalisme is. Het is ook zo dat moslimlanden altijd weer door het Westen worden belaagd en de mensen niet meer weten hoe zich te verdedigen. Vroeger was die strijd tegen de Westerse overheersingdrang dikwijls gebaseerd op linkse ideeën. Maar in de voorbije decennia hebben die ideeën veel krediet verloren. Daarom grijpen velen vandaag terug naar hun geloof om hun vrijheidsstrijd op te baseren. Maar dat soort politieke islam bekijk ik toch wel met enige argwaan.

Is dit geen bewijs dat culturen wel degelijk van elkaar verschillen?

Lucas Catherine. Natuurlijk zijn er verschillende culturen. Maar het is verkeerd de ene te verheffen boven de andere. Samuel Huntington, één van de ideologische strategen achter de oorlog tegen Irak, stelt dat het blanke, protestantse, Engelstalige Amerika, samen met de Europese cultuur tot het hoogste menselijke goed behoort. Over Europa zegt hij bijvoorbeeld dat eender welk dorp in het zuiden van Spanje vergelijkbaar is met de dorpen in Zweden. Maar cultuur is veel complexer. Er zijn heel wat belangrijke overlappingen die tot ver in de tijd teruggaan. Wie dorpen in Zuid-Spanje heeft bezocht, weet dat die veel weg hebben van het Marokkaanse platteland. Culturen zijn niet allen verschillend, er zijn meer overlappingen dan we beseffen.

Als je een afkeer opbouwt tegenover een beschaving, kan je niet toegeven dat ze je iets positief heeft bijgebracht. Dan geraken we in een volledig negatieve spiraal die het niveau van de mensheid meer dan omlaag haalt. Dit terwijl er in de islamwereld een schat aan cultureel potentieel schuilt.

Moeten we die schat bij ons dan niet bundelen bijvoorbeeld in moslimscholen?

Lucas Catherine. Persoonlijk zie ik niet graag een nieuwe schoolzuil uit de grond oprijzen. De hele vraag is hoe godsdiensten deelnemen aan het cultuurdebat. Voor mij is godsdienst op zich geen volledige identiteit. Een mens is meer dan alleen maar zijn religieuze opvattingen, hij heeft ook andere identiteiten. Turken zijn moslims, maar Koerden ook. Marokkanen voelen zich niet alleen moslim, maar ook berber of arabier of Marokkaan, zelfs een combinatie van die vier.

De opkomst van moslimscholen gaat gepaard met de discussie over het hoofddoekenverbod. Wat denk jij daarover?

Lucas Catherine. Ik kan niet anders dan het hoofddoekenverbod afkeuren, omdat er achter elke hoofddoek een andere persoon schuilt, met andere gedachten en opvattingen. De hoofddoek behoort tot iemands persoonlijke keuze, maar als het gebruikt wordt als een exclusief religieus gegeven dan is dat wel verengend. Hoe ze kunnen bijdragen tot een open samenleving, moeten de moslimscholen bewijzen, nu ze ontstaan in de context van de Belgische cultuur die recht geeft op confessioneel onderwijs.

Verdedig je de islam omdat je er een bijzondere band mee hebt?

Lucas Catherine. Voor mij is de islam een godsdienst als een andere, ik heb er ook heel wat kritiek op. Maar foute informatie verspreiden over een godsdienst is schadelijk voor de maatschappij. Het zijn altijd weer concrete, onschuldige mensen die schade oplopen uit een mentaliteit van verdachtmaking. Ik wil hier graag verwijzen naar een nieuwe site waaraan ik meewerk, www.artarabe.net. We zien dat als een positief project, een antwoord op de huidige verzuring en stemmingmakerij.

* Thierry Limpens leefde en werkte een aantal jaren in Nigeria waar de Islam de overheersende godsdienst is. Sinds een jaar is hij terug in België.

Aanverwante artikels: