reageer

print

versturen

dinsdag, 23 oktober 2007, 11u21

Gevaarlijk: het nieuw Europees verdrag

Op 18 oktober werd een akkoord bereikt over een nieuw verdrag voor Europa. Maar hebben de Europese leiders naar de “stem van het volk” geluisterd?

Herwig Lerouge
24-10-2007

• Gevaarlijk: het nieuw Europees verdrag
• Het nieuwe verdrag is voor 96% gelijk aan de oude, afgewezen Grondwet
• Nog meer macht voor de Commissie
• Geen referenda: democratie made in the European Union
• Europees verzet gelanceerd

De 27 staats- en regeringsleiders van de Europese Unie (EU) hebben een akkoord bereikt over een nieuw verdrag. Dat komt in de plaats van het ontwerp van Europese Grondwet dat in mei-juni 2005 in Frankrijk en Nederland via een referendum werd verworpen. Vóór het verdrag van kracht kan worden, moet elke lidstaat het de komende maanden nog ratificeren. Maar is dat nieuwe verdrag socialer, democratischer?

Leve de concurrentie tegen de mensen

Het principe van de “vrije en niet-vervalste concurrentie” blijft de doelstelling van de Unie. Dat principe is in de meeste Europese wetten terug te vinden. Zo kan je in talloze Europese teksten lezen: “De interne markt, zoals bepaald in artikel I-3 van het Verdrag betreffende de Europese Unie [dat de doelstellingen van de Unie definieert, nvdr], bevat een regime waardoor wordt verzekerd dat de mededinging binnen de interne markt niet wordt vervalst.”¹

Welke gevolgen heeft dat? Door te bepalen dat de economische politiek van de EU gevoerd wordt “met respect voor het principe van een markteconomie waar de concurrentie vrij is”, verbiedt het verdrag de lidstaten en de EU zelf een bepaalde overheidscontrole op de markt uit te oefenen. Een concreet voorbeeld. Onlangs verplichtte de Europese Commissie de gsm-operatoren hun prijzen voor internationale gesprekken te verlagen, maar eigenlijk vormen dergelijke maatregelen een inbreuk op het verdrag. Ook verboden is overheidshulp aan ondernemingen in moeilijkheden (zoals we dat bijvoorbeeld met Sabena hebben gekend).

Openbare diensten verbeteren?

De regel van de vrije concurrentie is ook van toepassing op de openbare diensten of “diensten van algemeen economisch belang, met een marktkarakter”, zoals ze in het Europees jargon worden genoemd. Die diensten, zoals De Post, de NMBS, de intercommunales voor water, energie… moeten, volgens de Europese regels, rendabel zijn en de concurrentie met privé-ondernemingen aangaan.

Het verdrag verbiedt een lidstaat eens en voorgoed stations en postkantoren die met sluiting worden bedreigd omdat ze “niet rendabel” zijn, te subsidiëren. Waarom? Omdat die hulp “de concurrentie vervalst door bepaalde ondernemingen te bevoordelen”. Het nieuwe verdrag erkent wel dat diensten van algemeen economisch belang een “gedeelde waarde van de Unie” uitmaken, maar toch blijven ze aan de regels van de vrije concurrentie onderworpen.

Daar is artikel 87 van het Verdrag van Rome heel nuttig voor. Het biedt namelijk de juridische basis om openbare diensten voor de concurrentie open te stellen en maakt elke overheidshulp aan openbare diensten onmogelijk. In het nieuwe verdrag staan dan wel heel wat mooie zinnen over de ontwikkeling van die openbare diensten, maar dat daar niets van zal komen, spreekt voor zich. Openbare diensten verbeteren? Vergeet het!

Het einde aan de neerwaartse spiraal op fiscaal en sociaal vlak?

Met het nieuwe verdrag komen er meer domeinen waar unanimiteit onder de lidstaten niet meer nodig is om een beslissing te nemen die bindend is voor alle landen van de Unie.² Maar op sociaal en fiscaal vlak is nog altijd de instemming van alle lidstaten nodig om nieuwe regels op te leggen.

Onmogelijk dus om de beste sociale en democratische wetgeving (gegarandeerd door de nationale grondwetten) te veralgemenen. Nochtans zou dat in het voordeel zijn van alle burgers in de Unie.

Concreet? Het is niet mogelijk in de hele Europese Unie één minimumloon op te leggen of de grote vermogens te belasten. Het is zelfs niet mogelijk de belasting op winsten te harmoniseren en zo te strijden tegen delokalisering en neerwaartse fiscale concurrentie (fiscale dumping). En als het verdrag wordt aanvaard, zullen we op dergelijke maatregelen nog lang kunnen wachten.

Sociale wetten in de uitverkoop

Het verdrag maakt het Handvest van de sociale grondrechten, uitgewerkt op de Top van Nice in 2000, “juridisch bindend”. In vele gevallen betekent dat Handvest een sociale achteruitgang in vergelijking met bepaalde nationale grondwetten. Het vervangt het “recht op werk” door het “recht te werken en werk te zoeken”. Het bevat niet het recht op pensioen, werkloosheidsuitkering, minimuminkomen, huisvesting, abortus. En ook niet het recht op energie, een recht dat in deze tijden van liberalisering sterk onder vuur ligt.

Een artikel bepaalt dat “elke werknemer het recht heeft op een beperking van de maximale arbeidstijd, op dagelijkse en wekelijkse rustperiodes en op een jaarlijkse periode van betaalde vakantie”. Door op de maximale arbeidstijd geen enkel cijfer te plakken, kan dit artikel dienen om hem te verlengen. Zo wil de Europese Commissie, met haar huidige ontwerp van “richtlijn arbeidstijd”, die maximale duur optrekken van 48 uur per week naar 65 uur. Een ander artikel van het Handvest bepaalt dat “elke persoon het recht heeft op toegang tot medische preventie en gezondheidszorgen onder de voorwaarden bepaald door de nationale wetten en praktijken”³. Met andere woorden, als een lidstaat weinig uitgeeft aan gezondheidszorgen, wordt hij niet verplicht meer te doen. Dit artikel legt geen enkele staat enige verplichting op. Het erkent enkel het recht op toegang tot wat er in elk land volgens de nationale wetten bestaat.

Patronale rechten pieken

In het nieuwe verdrag staan er andere “rechten”, opgesomd in bindende artikelen, die gerespecteerd moeten worden en waarop bij niet naleving sancties staan. Dat is het geval voor bijna alle economische, financiële artikelen. Zo kan elke staat die een onderneming subsidieert vervolgd worden voor inbreuk op de concurrentieregels.

Veel sociale rechten daarentegen zijn “principes”, die niet bindend zijn, die geen enkel land gedwongen wordt na te leven, waarop geen beroep kan worden gedaan voor het Hof van Justitie zolang ze niet zijn omgezet in wetten, richtlijnen of reglementen. En om sociale en fiscale kwesties in wetten om te zetten… heb je de unanimiteit van de 27 leden van de Raad nodig.

De staat moet minder uitgeven, behalve voor het leger

Op bijna alle domeinen verbiedt het verdrag staatsinmenging. Er wordt niet vastgelegd dat er een bepaald minimum van het BBP naar gezondheidszorgen moet gaan en er is geen perspectief op het harmoniseren van systemen van sociale bescherming naar boven toe. Alleen voor defensie moedigt het verdrag de staten aan hun uitgaven te verhogen.

Het Verdrag versterkt de gehechtheid van de Europese Unie aan de Navo, verplicht “de lidstaten hun militaire capaciteit progressief te verhogen” en moedigt militaire interventies in het buitenland aan.

1 Protocol nummer 6 bij het Verdrag • 2 De unanimiteitsregel bestaat erin dat voor bepaalde domeinen alle lidstaten akkoord moeten gaan vóór een richtlijn, een wet kan worden goedgekeurd. Anders gezegd: het volstaat dat één land (Groot-Brittannië of Polen of Italië) zich verzet en een beslissing wordt verworpen. • 3 Beide voorbeelden komen van een verantwoordelijke van de wetenschappelijke raad van Attac Frankrijk (een vereniging die strijdt voor een belasting op financiële transacties).

> Top

Het nieuwe verdrag is voor 96% gelijk aan de oude, afgewezen Grondwet

Volgens de Franse ex-president Valéry Giscard d’Estaing “is het nieuwe verdrag een herwerking van de oorspronkelijke tekst en bevat het de essentie van de Europese Grondwet”. Het nieuwe verdrag is een rechtstreekse voortzetting van de Grondwet die twee jaar geleden werd afgewezen. De Europese Unie (EU) blijft een neoliberale, antisociale, niet-democratische en militaristische politiek promoten.

Veel progressieven, syndicalisten, verdedigers van de democratische rechten riepen in 2005 op het ontwerp van Grondwet te verwerpen. Omdat deze tekst aan een hele reeks liberale politieke beslissingen die sinds 1957 door de EU werden genomen, de kracht van een onomkeerbare wet wilde geven. Onomkeerbaar omdat het akkoord van alle lidstaten nodig is om de Grondwet te veranderen. Zelfs als het Europees Parlement zou kiezen voor een meer sociale politiek, dan nog zou de Grondwet dat niet toestaan.

En hoe zit het met het nieuwe verdrag? Wat door de voordeur werd buitengewerkt, komt langs een achterpoortje terug binnen. Een Britse groep onderzoekers (Open Europe) becijferde dat het nieuwe document voor 96% gelijk is aan de Grondwet die verworpen werd.

Nog meer macht voor de Commissie

Europa bepaalt steeds meer ons dagelijks leven. Ook al zien we het niet, een groot deel van de wetten die in onze Belgische parlementen worden goedgekeurd, zijn alleen maar de omzetting van Europese decreten, beslissingen en richtlijnen in Belgische wetten.

Het klopt dat een deel van de sociale en fiscale politiek aan de bevoegdheid van de Unie ontsnapt, maar in de praktijk wordt ze toch gedetermineerd door de economische politiek, die wel degelijk onder de Unie valt. Zo is zowat 80% van de wetten die in de nationale parlementen worden goedgekeurd niet meer dan de omzetting van Europees recht of worden ze bepaald door de Europese politiek.

Afschaffing van het brugpensioen, jacht op werklozen, liberalisering van de energiemarkt, sluiting van postkantoren, binnenkort de verhoging van de maximale wekelijkse arbeidsduur tot 68 uur en het terugschroeven van ontslagvergoedingen en –termijnen voor bedienden… al die zaken werden op Europees niveau beslist en voorbereid door de Europese Commissie.

Het nieuwe verdrag geeft de Europese instanties zoals de Commissie nog meer macht. De lijst van haar bevoegdheden heeft gevolgen voor nog meer aspecten van het dagelijks leven van de EU-inwoners. Maar het nieuwe verdrag verandert niets aan de huidige antidemocratische situatie. De Commissie en de Ministerraad worden inderdaad niet verkozen en toch behouden ze de macht om wetten te maken en uit te voeren. Het Europees Parlement, dat wel verkozen wordt, heeft niets te zeggen over monetaire en handelsmateries en concurrentie.

> Top

Geen referenda: democratie made in the European Union

Toen de Franse en Nederlandse bevolking in mei-juni 2005 het ontwerp van Grondwet afwees, belandde de Europese Unie in een zware crisis. Sindsdien werd in Frankrijk Jacques Chirac vervangen door Nicolas Sarkozy en brachten de parlementsverkiezingen in Nederland opnieuw de sociaal-democraten aan de macht, in een coalitie met de christen-democraten. Meer hadden de Europese leiders duidelijk niet nodig om opnieuw aan het werk te gaan.

Tijdens de Europese top van 21 en 22 juni jongstleden besloten de 27 staats- en regeringsleiders van de EU een nieuwe tekst te laten schrijven. Die werd op 18 oktober goedgekeurd, op de Top van Lissabon.

Dat nieuwe Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie past de twee stichtingsverdragen van de Europese Unie aan: het Verdrag van Rome over de Europese Gemeenschap uit 1957 en het Verdrag betreffende de Europese Unie, het Verdrag van Maastricht, uit 1992.

De regeringen van de Unie zijn vast van plan het nieuwe verdrag door hun parlementen te laten goedkeuren voor 2009, zodat het geen thema van de Europese verkiezingen wordt. Ze willen geen enkel risico meer nemen: alles moet heel snel rond zijn om een eventuele reactie van de bevolking, vooral in Frankrijk en Nederland, in snelheid te nemen.

In Frankrijk wil Sarkozy het verdrag in het parlement laten goedkeuren, maar daarvoor heeft hij een drievijfde meerderheid nodig. Het ziet ernaar uit dat hij voor die goedkeuring in het parlement de steun zal krijgen van de socialistische partij, ook al beloofde haar presidentskandidate, Ségolène Royal, een referendum als er een nieuw verdrag zou komen.

In Nederland verwierp de regering, met de sociaal-democraten van de PVDA, al de organisatie van een nieuwe referendum. Ze plooien voor de druk van rechts en verloochenen vierkant de beloftes van hun voorzitter Wouter Bos. Voor de verkiezingen verklaarde die: “Als ze ons iets voorschotelen dat ook maar een beetje op het ontwerp van Grondwet lijkt, dan moet er een nieuw referendum komen.”

> Top

Europees verzet gelanceerd

In verschillende landen eisen organisaties dat er over het nieuwe verdrag een referendum wordt georganiseerd.

Op initiatief van de Portugese communistische partij (PCP) roepen 27 Europese communistische partijen, waaronder de Partij van de Arbeid van België (PVDA), op het verdrag te verwerpen “dat opnieuw een stap vooruit zou zijn in de vorming van een Europees politiek, economisch en militair blok dat indruist tegen de belangen van arbeiders en volkeren, een institutionalisering van het neoliberalisme, een promotie van het militarisme en een nog grotere overheersing van de grote mogendheden” (voor de hele verklaring zie www.wpb.be). Die partijen eisen dat de bevolking het recht krijgt over het verdrag te stemmen in een referendum. Een soortgelijke oproep werd al in juli gelanceerd door de Luxemburgse communistische partij (PCL) en ondertekend door 23 communistische en arbeiderspartijen.

In Nederland startte de Socialistische Partij (SP) een petitie voor de organisatie van een referendum. In Frankrijk circuleert er ook een petitie. En in Groot-Brittannië vraagt een advertentiecampagne met de kop “Ik wil een referendum” de politici “hun beloftes te houden”. Ze heeft de steun van verschillende studiegroepen en van de grote vakbonden.

Ook het verzet tegen de nieuwe Europese richtlijnen is gelanceerd. Zowel in Nederland als in Portugal komen brede arbeidersbewegingen in het verweer tegen de zogenaamde “flexicurity”-maatregelen in het arbeidsrecht die de Europese Unie voorstelt. In België zal de werkende bevolking soortgelijke hervormingen het hoofd moeten bieden; de oranjeblauwe onderhandelaars hebben ze al aangekondigd. De PVDA werkt, samen met andere sociale krachten, aan een verzetsbeweging tegen deze maatregelen, ook in Europees perspectief.

> Top